การผ่าตัดกระเพาะลดน้ำหนัก คืออะไร

การตัดสินใจผ่าตัดกระเพาะลดน้ำหนักไม่ใช่เรื่องเล็ก แต่ก็ไม่ยากเกินไปที่จะทำความเข้าใจ บทความนี้ได้รวบรวมทุกสิ่งที่คุณควรรู้ เพื่อให้คุณเดินหน้าสู่การเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญนี้ได้อย่างมั่นใจที่สุด

การผ่าตัดกระเพาะลดน้ำหนัก (Bariatric Surgery) คือ การผ่าตัดเพื่อลดขนาดกระเพาะอาหาร หรือปรับเปลี่ยนเส้นทางเดินอาหาร เพื่อจำกัดปริมาณอาหารที่รับประทาน หรือลดการดูดซึมสารอาหาร ซึ่งจะส่งผลให้น้ำหนักตัวลดลงอย่างยั่งยืน การผ่าตัดชนิดนี้มักเป็นทางเลือกสำหรับผู้ป่วยโรคอ้วนที่มีปัญหาน้ำหนักเกินมาตรฐานอย่างรุนแรง และไม่สามารถลดน้ำหนักด้วยวิธีอื่น ๆ ได้สำเร็จ

เทคนิคการผ่าตัดกระเพาะลดน้ำหนักด้วยการส่องกล้อง ที่นิยมใช้ในปัจจุบัน มี 2 วิธี ดังนี้ 

• การผ่าตัดลดขนาดกระเพาะแบบสลีฟ (Sleeve Gastrectomy) ใช้เทคนิคผ่าตัดกระเพาะส่วนใหญ่ให้มีขนาดเล็กลงเหลือ 20% ทำให้รูปร่างกระเพาะคลายแขนเสื้อ โดยมีจุดเด่น คือ ไม่ได้เปลี่ยนเส้นทางเดินอาหารมากนัก ลดความจุของกระเพาะ ทำให้ทานได้น้อยลง และลดฮอร์โมนความหิว (Ghrelin)
• การผ่าตัดบายพาสกระเพาะอาหาร (Roux-en-Y Gastric Bypass – RYGB) ใช้เทคนิคสร้างกระเพาะอาหารส่วนบนให้มีขนาดเล็กมาก (ประมาณ 30 มิลลิลิตร) แล้วนำลำไส้เล็กส่วนกลางมาย่อต่อกับกระเพาะส่วนนี้ ทำให้ทางเดินอาหารสั้นลง โดยมีจุดเด่น คือ จำกัดปริมาณอาหาร และลดการดูดซึมสารอาหารได้มาก มีผลต่อฮอร์โมนที่ควบคุมความอยากอาหารและระดับน้ำตาลในเลือดได้ดีเยี่ยม

เกณฑ์การพิจารณาว่าผู้ป่วยเหมาะกับการผ่าตัดกระเพาะลดน้ำหนักหรือไม่ โดยแพทย์จะพิจารณาตามเกณฑ์มาตรฐานสากลจากค่าดัชนีมวลกาย (BMI) โดยมีเกณฑ์ ดังนี้ 

1. ค่า BMI มากกว่า 37.5 ขึ้นไป โดยไม่ต้องมีโรคประจําตัวร่วม
2. ค่า BMI มากกว่าหรือเท่ากับ 32.5 และมีโรคร่วมที่เกี่ยวข้องกับโรคอ้วน เช่น โรคเบาหวาน โรคความดันโลหิตสูง โรคไขมันในเลือดสูง
3. ค่า BMI มากกว่า 27.5 ขึ้นไป และป่วยเป็นโรคเบาหวานรุนแรง ไม่สามารถควบคุมได้ด้วยการใช้ยาทั่วไป
4. ผู้ป่วยจะต้องอายุ 18 – 65 ปี เนื่องจากถ้าอายุน้อยหรือมากเกินไป อาจส่งผลต่อความปลอดภัยและผลลัพธ์ของการผ่าตัด

ข้อควรทราบเพิ่มเติม: การผ่าตัดกระเพาะลดน้ำหนัก ไม่จำเป็นต้องทำเฉพาะในผู้ป่วยโรคอ้วนระดับรุนแรงเสมอไป ผู้ที่มีค่า BMI ตั้งแต่ 27.5 ขึ้นไป ซึ่งถือว่ามีความเสี่ยงสูงต่อการเป็นโรคเบาหวานแล้ว ก็สามารถปรึกษาแพทย์เพื่อพิจารณาแนวทางการรักษาโรคอ้วนด้วยการผ่าตัดได้เช่นกัน

ข้อดีของการผ่าตัดกระเพาะลดน้ำหนักรักษาโรคอ้วน:

1. ลดน้ำหนักได้มากและรวดเร็ว: ผู้ป่วยส่วนใหญ่สามารถลดน้ำหนักส่วนเกินได้ถึง 50-80% ภายใน 1-2 ปีแรก ซึ่งมากกว่าการลดน้ำหนักด้วยวิธีอื่นๆ เช่น การควบคุมอาหารหรือการออกกำลังกายเพียงอย่างเดียว
2. คงน้ำหนักได้ในระยะยาว: เมื่อน้ำหนักลดลงแล้ว มีโอกาสน้อยที่จะกลับมาอ้วนอีก หากผู้ป่วยมีการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการกินและใช้ชีวิตตามคำแนะนำของแพทย์อย่างต่อเนื่อง 
3. ควบคุมและรักษาโรคร่วมที่เกิดจากโรคอ้วนได้ 

• • โรคเบาหวานชนิดที่ 2 ดีขึ้นหรือหายขาด: มีงานวิจัยจำนวนมากยืนยันว่าการผ่าตัดกระเพาะสามารถทำให้ผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 กลับมามีระดับน้ำตาลปกติได้ หรือสามารถลดปริมาณยาเบาหวานที่ใช้ลงได้มาก
  • ควบคุมความดันโลหิตสูงและไขมันในเลือดสูง: ช่วยลดความดันโลหิตและระดับไขมันที่ไม่ดีในเลือดได้อย่างมีนัยสำคัญ
  • แก้ไขภาวะหยุดหายใจขณะหลับ: อาการกรนและภาวะหยุดหายใจขณะหลับจะดีขึ้นอย่างชัดเจน ทำให้คุณภาพการนอนหลับดีขึ้น
  • บรรเทาอาการปวดข้อและกระดูก: น้ำหนักที่ลดลงช่วยลดแรงกดทับบนข้อต่อต่างๆ เช่น ข้อเข่า ข้อสะโพก ทำให้ความเจ็บปวดลดลง และเคลื่อนไหวได้ดีขึ้น

สรุปง่ายๆ ก็คือ การผ่าตัดกระเพาะไม่ได้เป็นแค่การ “ลดน้ำหนัก” แต่เป็นการ “รักษาโรคอ้วน” และ “โรคแทรกซ้อนที่เกี่ยวข้อง” อย่างมีประสิทธิภาพ ทำให้ผู้ป่วยมีสุขภาพที่ดีขึ้นอย่างรอบด้าน และมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นอย่างยั่งยืน